انتخاب قالب حقوقی مناسب برای شروع یک فعالیت تجاری، اولین و حیاتی‌ترین قدم در مسیر کارآفرینی است. بسیاری از متقاضیان هنگام مراجعه به مجموعه ثبتی نت، میان انتخاب دو ساختار “تضامنی” و “نسبی” دچار تردید می‌شوند. اگرچه هر دو نوع شرکت در دسته شرکت‌های “اشخاص” قرار می‌گیرند، اما مرز باریکی میان آن‌ها وجود دارد که می‌تواند سرنوشت دارایی‌های شخصی شرکا را تغییر دهد. در این مقاله به بررسی دقیق تفاوت شرکت‌های تضامنی و نسبی می‌پردازیم تا با دیدی باز، بهترین تصمیم را برای آینده کسب‌وکار خود بگیرید.
شرکت تضامنی چیست؟
شرکت تضامنی محبوب‌ترین قالب برای فعالیت‌هایی است که بر پایه اعتماد متقابل بنا شده‌اند (مانند صرافی‌ها). طبق ماده ۱۱۶ قانون تجارت، شرکت تضامنی شرکتی است که تحت اسم مخصوص برای امور تجارتی بین دو یا چند نفر با مسئولیت تضامنی تشکیل می‌شود.
نکته طلایی در شناخت این شرکت این است که اگر دارایی شرکت برای تادیه تمام قروض کافی نباشد، هر یک از شرکا مسئول پرداخت تمام قروض شرکت است. این یعنی طلبکار می‌تواند برای دریافت کل طلب خود، به جای شرکت، مستقیماً به سراغ هر کدام از شرکا که دارایی بیشتری دارد برود. این سطح از تعهد، بالاترین میزان اعتبار را به این نوع شرکت در بازار می‌بخشد.
شرکت نسبی چیست؟
شرکت نسبی یکی از قالب‌های خاص در قانون تجارت ایران است که مشابه آن در بسیاری از سیستم‌های حقوقی دنیا دیده نمی‌شود. طبق ماده ۱۸۳ قانون تجارت، شرکت نسبی شرکتی است که برای امور تجارتی، تحت اسم مخصوص بین دو یا چند نفر تشکیل شده و مسئولیت هر یک از شرکا به نسبت سرمایه‌ای است که در شرکت گذاشته‌اند.
در اینجا، مسئولیت شرکا نه به صورت کامل (تضامنی) و نه محدود به مبلغ اسمی سرمایه (مانند شرکت با مسئولیت محدود) است؛ بلکه نوعی میانه‌روی حقوقی در آن دیده می‌شود که در ادامه بررسی تفاوت شرکت‌های تضامنی و نسبی به جزئیات آن خواهیم پرداخت.
تفاوت شرکت‌های تضامنی و نسبی در مسئولیت مالی
اصلی‌ترین و مهم‌ترین تفاوت شرکت‌های تضامنی و نسبی در نحوه مواجهه شرکا با بدهی‌های شرکت پس از انحلال یا در صورت عدم کفایت دارایی است. در شرکت تضامنی، مفهومی به نام “تضامن” حاکم است. به این معنا که طلبکاران حق دارند برای کل بدهی شرکت به هر یک از شرکا که می‌خواهند مراجعه کنند و آن شریک موظف است تمام مبلغ را پرداخت کند. پس از آن، شریک مذکور می‌تواند بر اساس توافقات داخلی به سایر شرکا رجوع کند.
اما در شرکت نسبی، این قاعده کاملاً متفاوت است. اگر شرکت نسبی دچار بدهی شود و دارایی خود شرکت پاسخگو نباشد، هر شریک فقط به نسبت سهمی که در سرمایه شرکت دارد مسئول پرداخت بدهی است. برای مثال، اگر شریکی مالک ۲۵ درصد از سرمایه شرکت باشد، طلبکاران تنها می‌توانند برای دریافت ۲۵ درصد از مطالبات خود به او مراجعه کنند و حق مطالبه بیش از آن را از وی ندارند. مشاوران ثبتی نت همواره تاکید می‌کنند که این تفاوت، کلیدی‌ترین فاکتور در مدیریت ریسک شخصی شرکا محسوب می‌شود.
تفاوت در نام‌گذاری و هویت تجاری
یکی دیگر از جنبه‌های بارز تفاوت شرکت‌های تضامنی و نسبی، نحوه انتخاب نام آن‌هاست. قانون‌گذار برای آگاهی اشخاص ثالث از نوع مسئولیت شرکا، قوانین سخت‌گیرانه‌ای وضع کرده است. در نام شرکت تضامنی حتماً باید عبارت “شرکت تضامنی” و لااقل اسم یکی از شرکا ذکر شود. اگر اسم همه شرکا ذکر نشود، باید عباراتی نظیر “و شرکا” یا “و برادران” بعد از نام شریک قید گردد.
در مقابل، در شرکت نسبی نیز باید عبارت “شرکت نسبی” و حداقل نام یکی از شرکا در اسم شرکت گنجانده شود. ذکر این عناوین در نام شرکت به معامله‌گران اجازه می‌دهد تا بدانند در صورت بروز مشکل مالی، با چه نوع مسئولیتی از سوی شرکا روبه‌رو هستند. این شفافیت در هویت، بخشی از الزامات قانونی است که کارشناسان ثبتی نت در زمان تنظیم اساسنامه به دقت آن را لحاظ می‌کنند.
انتقال سهم‌الشرکه؛ نقطه اشتراک با تفاوت‌های اجرایی
اگرچه در هر دو شرکت، شخصیت شرکا بسیار مهم است و هیچ شریکی نمی‌تواند بدون رضایت سایرین سهم خود را منتقل کند، اما تفاوت شرکت‌های تضامنی و نسبی در پیامدهای پس از انتقال سهم نیز خود را نشان می‌دهد. در شرکت تضامنی، شریک جدیدی که وارد می‌شود، مسئول تمام بدهی‌هایی است که شرکت حتی قبل از ورود او داشته است. این قاعده سخت‌گیرانه برای حفظ حقوق طلبکاران وضع شده است. در شرکت نسبی نیز ورود شریک جدید نیازمند موافقت همگی است، اما مسئولیت او نسبت به بدهی‌های گذشته، بر اساس نسبت سهم‌الشرکه جدید او تعریف می‌شود که پیچیدگی‌های محاسباتی خاص خود را دارد.
نحوه تقسیم سود و زیان در هر دو ساختار
در بحث تقسیم سود، تفاوت چندانی وجود ندارد و معمولاً سود به نسبت سهم‌الشرکه تقسیم می‌شود مگر اینکه در شرکت‌نامه به شکل دیگری توافق شده باشد. اما در بحث زیان، مجدداً به همان نقطه تلاقی تفاوت شرکت‌های تضامنی و نسبی می‌رسیم. در شرکت تضامنی، زیان وارده ممکن است تمام دارایی شخصی یک شریک را ببلعد، در حالی که در شرکت نسبی، زیان قابل مطالبه از هر شریک، محدود به نسبت سهم او از سرمایه کل است.
چرا شناخت این تفاوت‌ها برای ثبت شرکت الزامی است؟
بسیاری از افراد بدون آگاهی از میزان ریسک، اقدام به ثبت شرکت می‌کنند. تیم تخصصی ثبتی نت معتقد است که شرکت تضامنی علی‌رغم ریسک بالا برای شرکا، برای جلب اعتماد بانک‌ها جهت اخذ تسهیلات و شرکت در مناقصات بزرگ، قدرت چانه‌زنی بسیار بالاتری دارد. در مقابل، شرکت نسبی برای گروه‌های حرفه‌ای مانند پزشکان یا مهندسان که می‌خواهند مسئولیتی عادلانه و متناسب با آورده خود داشته باشند، گزینه معقول‌تری به نظر می‌رسد.
جمع‌بندی:
درک دقیق تفاوت شرکت‌های تضامنی و نسبی مرز میان امنیت مالی و ریسک تمام‌عیار است. در حالی که در شرکت تضامنی، “یک نفر برای همه و همه برای یک نفر” در قبال بدهی‌ها صادق است، در شرکت نسبی “هر کس به اندازه سهم خود” در برابر طلبکاران ایستادگی می‌کند. انتخاب بین این دو قالب حقوقی نیازمند بررسی دقیق نوع فعالیت، میزان سرمایه و سطح اعتماد میان شرکا است. اگر در انتخاب قالب مناسب برای کسب‌وکار خود تردید دارید، کارشناسان مجرب ثبتی نت آماده‌اند تا با بررسی اهداف تجاری شما، بهترین مسیر قانونی را پیش پایتان بگذارند. ثبت صحیح و اصولی شرکت، بیمه‌نامه‌ای برای آینده شغلی شماست.